etoloakarnania

menu

 

   
 
Βυζαντινή περίοδος
 

Η Αιτωλία και Ακαρνανία από τη ρωμαϊκή εποχή μέχρι την Επανάσταση του 1821 έχει να παρουσιάσει μεγάλη περίοδο πολιτισμικών εξελίξεων και αλλαγών που συνοδεύονται συχνά από καλλιτεχνικές εκφράσεις στους τομείς της αρχιτεκτονικής, της ζωγραφικής, της μικροτεχνίας, της ξυλουργικής και της υφαντικής.


Κατά τη βυζαντινή περίοδο ο πολιτισμός ακολουθούσε την τύχη της περιφέρειας που, αν και ζούσε μακριά από τα μεγάλα καλλιτεχνικά κέντρα της Κωνσταντινούπολης και της Θεσσαλονίκης, εντούτοις ο απόηχος έφθανε ως τις κοιλάδες του Αχελώου, τις πεδιάδες της Αιτωλίας και την ορεινή Ακαρνανία και έβρισκε ανταπόκριση στην ονομαστή Ναύπακτο. Αν και για μεγάλο χρονικό διάστημα οι πηγές σιωπούν και οι φιλολογικές μαρτυρίες είναι ελάχιστες για την περιοχή, εντούτοις τα ανασκαφικά δεδομένα, τα κατάλοιπα των σιωπηλών ερειπωμένων παλαιοχριστιανικών βασιλικών, οι διάφορες φάσεις των περισσότερων μοναστηριακών συγκροτημάτων που στέκονται ακόμη όρθια, τα τοιχογραφημένα σπήλαια, τα εικονογραφικά προγράμματα πολλών ναών και οι αρχιτεκτονικές ιδιαιτερότητες μαρτυρούν έναν κόσμο που πέρασε μέσα από πολλές διεργασίες και ζυμώσεις για να δώσει τα σωζόμενα καλλιτεχνικά προϊόντα του πνεύματος που μελετούμε σήμερα.


Η ανασκαφή της παλαιοχριστιανικής βασιλικής στο λόφο της Αγίας Τριάδος Κάτω Βασιλικής Ναυπακτίας, από το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, έφερε στο φως ένα τεράστιο επισκοπικό ναό του 6ου αιώνα, που με το μέγεθος παραπέμπει στην πυκνότητα του χριστιανικού πληθυσμού. Η Εγκλείστρα του Αγίου Νικολάου της νότιας Βαράσοβας του 10ου αιώνα, στην οποία συνεχίζεται η ανασκαφή, φανερώνει, πέρα από την άσκηση, ανατολικούς τρόπους λειτουργικής ζωής και καλλιτεχνικής εμπειρίας, αφού ένας από τους πιο γνωστούς εμπορικούς δρόμους του Μεσαίωνα ξεκινούσε από τον Πόντο, έβγαζε στη Θεσσαλονίκη, κατέβαινε στην Κόρινθο και από εκεί έφθανε στον Πατραϊκό με σκάλα στη Βαράσοβα απ' όπου περνούσε στην Κάτω Ιταλία. Έτσι εξηγείται γιατί η λεγόμενη «Καππαδοκική τέχνη» εμφανίζεται στα σπήλαια της Αιτωλίας (Άγιος Νικόλαος Κρεμαστός, Άγιοι Πατέρες Βαράσοβας) και ενώνει το Βυζάντιο με την Κάτω Ιταλία.


Ο τόπος πέρασε μέσα από μεγάλες ή μικρές φάσεις κοινωνικών αλλαγών και ανακατατάξεων, δέχτηκε κατά καιρούς βαρβαρικές επιδρομές που κατέστρεψαν τον πολιτισμό του (από τους Γότθους μέχρι τους Σλάβους και τους Αλβανούς), γνώρισε εποχές αξιόλογης καλλιτεχνικής παραγωγής (μεγάλα μοναστηριακά συγκροτήματα της μεσοβυζαντινής περιόδου και ονομαστά σπήλαια-ασκηταριά), υπηρετήθηκε από μεγάλες προσωπικότητες, ιδιαίτερα στον εκκλησιαστικό χώρο (Μητροπολίτης Ναυπάκτου Ιωάννης ο Απόκαυκος, 1199-1232/33, Όσιος Ανδρέας ο Ερημίτης, 13ος αι., Κάλλιστος Ξανθόπουλος ο Καταφυγιώτης, 14ος αι, κ.ά.) μέχρι που έπεσε στην Τουρκοκρατία.

Επιστροφή στην αρχή της σελίδας


Στα δύσκολα αυτά χρόνια η ζωή περιορίστηκε στα ορεινά, αν και οι Σχολές Γραμμάτων των λογίων δασκάλων του Γένους διετήρησαν την πολιτιστική κληρονομιά και οι καλλιτέχνες συνέχισαν την παράδοση του Βυζαντίου. Τα σωζόμενα αρχεία, οι υπέρθυρες επιγραφές μοναστηριών και εκκλησιών, τα αρχιτεκτονήματα και τα εικονογραφικά προγράμματα, τα ξυλόγλυπτα τέμπλα και οι φορητές εικόνες, τα κειμήλια και τα χρυσά, αργυρά και χάλκινα μικροτεχνήματα μαρτυρούν την πολιτισμική συνέχεια και φωτίζουν από πολλές μεριές το καλλιτεχνικό επίπεδο της κοινωνίας της δυτικής Στερεάς Ελλάδας.


Όπως γνωρίζουμε από τις ιστορικές πηγές, η Αιτωλία και η Ακαρνανία στα ρωμαϊκά χρόνια χωρίστηκαν με όριο τον πλουτοδότη Αχελώο. Και η μεν Αιτωλία αποτέλεσε τμήμα της Αχαΐας με πρωτεύουσα την Κόρινθο, η δε Ακαρνανία προσαρτήθηκε στην Ήπειρο με πρωτεύουσα τη Νικόπολη. Εκείνη την εποχή στους αραιούς πληθυσμούς της περιοχής διαδόθηκε ο χριστιανισμός ή από μαθητές του πρωτόκλητου Ανδρέα ή από μαθητές του Παύλου που ήρθαν από την Κόρινθο ή τη Νικόπολη. Στη μεταρωμαϊκή περίοδο κι ως τη μεσοβυζαντινή η περιοχή δεινοπαθούσε από τις βαρβαρικές επιδρομές: Έρουλοι, Βησιγότθοι, Βάνδαλοι, Σλάβοι, Άραβες, Βούλγαροι, Νορμανδοί, Σέρβοι λεηλατούν, καταστρέφουν και ερημώνουν. Τα παράλια από τον Πατραϊκό μέχρι τον Αμβρακικό κόλπο συχνά καταστρέφονται από τη συστηματική πειρατεία, ενώ δεν είναι λίγα τα χρονικά διαστήματα που ερειπώνονται πολλές περιοχές από σεισμούς ή ερημώνονται από φοβερές ασθένειες.


Συχνό φαινόμενο με απρόβλεπτες κοινωνικές προεκτάσεις αποτελούσαν οι τοπικές στάσεις και επαναστάσεις, ενώ οι επιδρομές κάποτε έφθαναν μέχρι τελικής εξάλειψης του πληθυσμού. Για την πρώτη περίπτωση θα σημειώσουμε την εξέγερση του λαού της Ναυπάκτου το 1026 μ.Χ. εξαιτίας της δυσβάστακτης φορολογίας. Η επανάσταση απέτυχε, πνίγηκε στο αίμα και μεγάλο τμήμα των κατοίκων εξορίστηκε στην περιοχή των Θηβών. Φεύγοντας οι πρόσφυγες πήραν μαζί τους τα ιερά και όσια τους και ιδιαίτερα την εικόνα της Παναγίας της Ναυπακτιώτισσας, μικρογραφία της οποίας τοποθέτησαν στην προμετωπίδα του καταστατικού της Αδελφότητας που ίδρυσαν με την εγκατάσταση τους κοντά στη Θήβα.

Επιστροφή στην αρχή της σελίδας


Το φαινόμενο των επιδρομών εξάλλου φανερώνει το μέγεθος των καταστροφών και της απόγνωσης των κατοίκων. Όπως μας πληροφορεί ο ιστορικός Καντακουζηνός, τέτοια ήταν η ερήμωση που προκάλεσαν τα σερβικά στρατεύματα του Στεφάνου Δουσάν, το 14ο αι., ώστε οι Ακαρνάνες κατέβαιναν στα παράλια και προτιμούσαν να πουληθούν ως δούλοι παρά να πεθάνουν από την πείνα στον τόπο τους.
Με την ίδρυση του ελληνικού κράτους της Ηπείρου, το λεγόμενο Δεσποτάτο (1204), τμήμα του οποίου αποτέλεσε και η Αιτωλοακαρνανία, η περιοχή γίνεται θέατρο συγκρούσεων Ελλήνων, Ιταλών, Βουλγάρων, Αλβανών και Σέρβων. Αποτελούσε άλλωστε τη νοτιοδυτική έπαλξη του Δεσποτάτου με τα ονομαστά φρούρια της Ναυπάκτου, του Αγγελόκαστρου, του Βλοχού και της Βόνιτσας. Από τους Έλληνες η περιοχή περιέρχεται στους Σέρβους ηγεμόνες κι από αυτούς στους Αλβανούς για να καταλήξει στους Ιταλούς κομήτες της Κεφαλλονιάς, με πρώτο τον Κάρολο Α' Τόκκο. Οι κληρονόμοι του Καρόλου καλούν τους Τούρκους, οι οποίοι καταλαμβάνουν τα Γιάννενα (1430), την Άρτα (1448), με τελευταίο το Αγγελόκαστρο (1449), και στη συνέχεια όλη την Αιτωλοακαρνανία. Μόνη η Ναύπακτος και τα γειτονικά παράλια παραμένουν ακόμη στην κυριαρχία των Βενετών. Οι Βενετοί παρέδωσαν «εις το πυρ και το σίδερο» το Αγγελόκαστρο το 1648 και το 1694 το λεηλάτησαν αυτό μετά την καταστροφή του Αγγελόκαστρου η πρωτεύουσα του σαντζακίου μεταφέρθηκε στο Βραχώρι (σημ. Αγρίνιο), απ' όπου περνώντας το 1668 ο Τούρκος περιηγητής Εβλιά Τσελεμπή γράφει ότι είχε 300 σπίτια, επίσημους και πλούσιους Οθωμανούς και εύφορη πεδιάδα. Κάτω από αυτή την ιστορική εικόνα, στη σκιά πολέμων και ερημώσεων, κινείται η τέχνη, η οποία, με όσα μνημεία στέκονται ως σήμερα όρθια ή ερειπωμένα, μας αποκαλύπτει τις σχέσεις της περιφέρειας με τα μεγάλα πολιτικά, οικονομικά και καλλιτεχνικά κέντρα του Βυζαντίου, ιδιαίτερα την Κωνσταντινούπολη και τη Θεσσαλονίκη, και διασώζει ως τις μέρες μας αξιοσημείωτα έργα τέχνης στο χώρο της αρχιτεκτονικής, της ζωγραφικής, της μικροτεχνίας και της κεντητικής.

Επιστροφή στην αρχή της σελίδας

 

 

 
 

........................www.29dytika.gr © 2002-2017 | Αιτωλοακαρνανια

 
εγκυρη. επισημη. ενημερωση